دعوا بر سر اصالت فیلمنامه “قهرمان”⇐انجمن مستندسازان: یک مستندساز مدعی است فیلم تازه فرهادی با اثرپذیری جدی از فیلم مستند او ساخته شده!/باید به تعاریف روشنی درباره‌ حقوق مولفین و به خصوص مستندسازان برسیم!⇔وکیل اصغر فرهادی: سوژه مذکور توسط این مستندساز کشف نگردیده بلکه مدتها پیشتر از ایشان به صورت گسترده در رسانه‌ها منتشر شده!/مستندساز مذکور امضاء داده که ایده و طرح فیلم مستندش متعلق به فرهادی است!

سینماروزان: ادعاهای یک مستندساز درباره تأثیرپذیری فیلم “قهرمان”اصغر فرهادی از مستند “بدون برد بدون باخت”، از یک طرف واکنش انجمن مستندسازان را موجب شده و از طرف دیگر واکنش وکیل اصغر فرهادی را.

ابتدا متن بیانیه انجمن مستندسازان را بخوانید:

اگر در ساخت یک فیلم داستانی از مصالح مختلف یک فیلم مستند استفاده شده باشد، حق و حقوق صاحب فیلم مستند چگونه باید تامین شود؟ اگر کسی در مسیر ساخت یک فیلم به عنوان راهنما، مشاور یا استاد حضور داشته باشد چه حقی نسبت به آن فیلم پیدا می کند؟ و…ما در انجمن مستندسازان به واسطه‌ی درخواست و چاره‌جویی خانم آزاده مسیح‌زاده، کارگردان فیلم مستند، دوباره با این مساله‌ی پر تکرار در سینمای مستند مواجه شده‌ایم.

این بار صورت مساله چنین است: کارگردان یک فیلم مستند(فیلم «دو سر برد، دو سر باخت» به کارگردانی آزاده مسیح زاده) مدعی‌ست که فیلم سینمایی مشهور این روزها(قهرمان ساخته اصغر فرهادی) با اثرپذیری جدی از فیلم مستند او ساخته شده و در این مسیر نه تنها حق و حقوق مادی و معنوی او هیچ گاه تامین نشده بلکه شاهد برخوردهایی از گونه‌ای دیگر بوده است.

این اولین بار نیست که چنین گفتگوهایی در حوزه سینما به صورت پراکنده در می گیرد. اما غالب چنین جدال هایی در سینمای ایران در نهایت با پا درمیانی و به اصطلاح ریش سفیدی رتق و فتق می شود و متاسفانه اصل ماجرا در غالب موارد به زیر فرش رانده می شود.

جامعه هنری ما نیازمند است تا در خصوص منافع و حقوق خود صریح و محترمانه گفتگو کند و خرد جمعی هنرمندان باید فرصت پیدا کند تا درخصوص مسائل مهم شغلی خود وارد بحث و جدال احسن شود.

انجمن مستندسازان بنا دارد بحث و گفتگو پیرامون این موضوع را از باب کشف و تنظیم روابط درست حقوقی و هنری در خصوص اثرپذیری فیلم داستانی از یک فیلم مستند شروع و تا رسیدن به داوری خرد جمعی ادامه دهد.

ما به زودی فضایی برای گفتگوی آزاد در این‌باره فراهم خواهیم کرد.

اما در گام اول لازم است تا همه کسانی که به گفتگو در این حوزه علاقمند هستند بتوانند هر دو فیلم را ببینند تا امکان داوری درباره این ادعا آسان تر باشد.

خوشبختانه فیلم داستانی این روزها در سینماهای کشور اکران شده و امکان تماشای آن مهیاست.

ما از کارگردان فیلم مستند پرسیدیم آیا امکان دارد تا برای ایجاد آمادگی ورود به گفتگوها، فیلم خود را در فضای مجازی اکران کند؟

ایشان اعلام کردند که این فیلم هم اکنون در آدرس

https://youtu.be/Y66MElQXutA

قابل تماشاست.

بنای ما در انجمن مستندسازان این است که ضمن واکاوی جوانب این ماجرا به تعاریف روشنی درباره‌ی حقوق مولفین و به خصوص مستندسازان برسیم تا مبنای رسیدن به یک چارچوب حقوقی محکم گردد. طبعا در این زمینه به هم‌راهی و نظرات وکلا و حقوقدانان محترم نیاز جدی احساس می‌شود. ما همچنین امیدواریم در فضای هنری ما هیچگاه حق کسی ضایع نشود.

حالا واکنش کاوه رضوانی راد وکیل اصغر فرهادی به ادعاهای فوق را بخوانید:

پیش از هر سخنی، ذکر این نکته ضروری است که اینجانب در مقام وکیل آقای اصغر فرهادی و مشاور حقوقی پروژه سینمایی «قهرمان»، در سه ماه گذشته به دلیل رعایت احترام مقام معلم و شاگردی، از پاسخ رسانه‌ای به ادعاهای یکی از هنرجویان ورک شاپ آموزشی آقای اصغر فرهادی  در سال ۹۲_۹۳  اجتناب نموده وگزارش خود را در این باره به خانه سینما ارائه کرده‌ام اما اکنون که بیانیه انجمن مستندسازان، موجب رسانه‌ای شدن موضوع در سطح عمومی شده است، بیان توضیحات و جزییات موضوع و انتشار اسنادی که ماهیت حقیقی روایت را آشکار میسازد ضروری است.
بنابراین ضمن غنیمت دانستن فرصت پیش آمده جهت روشن سازی ابعاد ناگفته موضوع، بر این امر تاکید می‌نمایم که نسخه ای از کلیه مستنداتی که در ادامه به آنها اشاره شده ، پیش از این، در اختیار خانه سینما و دادسرای فرهنگ و رسانه  قرار گرفته است.

یک. در سال ۹۲-۹۳ و در جریان برگزاری دوره آموزشی فیلم‌سازی مستند در موسسه کارنامه، آقای فرهادی طبق طرح درسی دوره‌‌شان، هنرجویان این دوره را به گروههای دو و یا سه نفره تقسیم کرده و سوژه‌ای را به عنوان ایده‌ی مشترک همه‌ی گروهها برای کار کلاسی تعیین می‌نمایند و قرار می‌شود هنرجویان تحت نظارت، مشاوره و راهنمایی ایشان در زمینه‌های تکنیکی و محتوایی با محوریت اشخاصی که پول و یا شی ء گرانبهایی را یافته‌اند و با عودت آن به صاحبِ مال در جامعه شناخته شده و به عنوان قهرمان برجسته شده‌اند کار کنند. سوژه هایی با این ایده مشترک،  از اخبار روزنامه های سراسری  یا برنامه ی تلویزیونی « ماه عسل» و یا شبکه ها و مطبوعات استانی گردآوری شده و در اختیار هنرجویان قرار می‌گیرد. با معرفی سوژه ها توسط آقای فرهادی، گروه های هنرجویان برای ضبط تصاویر به مناطق مختلف کشور عازم می شوند.در طول جلسات برگزاری این کلاس که نزدیک به  یکسال به طول انجامیده، آقای فرهادی برای هنرجویان طرح ، شکل اجرا و  جهت مسیر هر سوژه‌ای را  مشخص ‌می نمایند.

از جمله سوژه‌های این دوره، شخصی است که در شیراز، زندانی مهریه بوده و با یافتن کیفی پر از پول و عودت آن به صاحب کیف، مورد تکریم قرار می‌گیرد. این اتفاق در سال 91 رخ داده و به صورت گسترده در مطبوعات و رسانه های سراسری  و محلی  انعکاس داشته است.  از جمله در گزارش تصویری مفصل شبکه استانی فارس  و همچنین بخش حوادث روزنامه جام جم صفحه 19 مورخ 4 اردیبهشت 1391 و روزنامه خبر مورخ 28 فروردین 1391. بنابراین برخلاف ادعای ناصحیح خانم آزاده  مسیح  زاده، سوژه مذکور توسط ایشان کشف نگردیده است بلکه این خبر از قریب به یکسال پیش از شروع دوره فیلمسازی مستند، در سطح گسترده ای در جامعه انتشار یافته است.
با نظر مساعد آقای فرهادی، مقرر می شود ایشان که خود اهل شیراز بوده، نسبت به مصاحبه و تصویربرداری از این فرد اقدام‌ نماید. با اتمام دوره کلاسی، این هنرجو کار کلاسی خود را که با ایده و طرح و تحت نظارت و راهنمایی آقای فرهادی ساخته شده بود  با عنوان مستند «دو سر برد، دو سر باخت» تدوین نهایی و در چند جشنواره فیلم کوتاه بدون اشاره و ذکر نام آقای اصغر فرهادی به نمایش درمی‌آورند.

دو. پنج سال بعد و در سال ۹۸، خانم مسیح زاده  دوباره در دوره‌های آموزشی آقای فرهادی در موسسه بامداد ثبت نام می‌نمایند.ایشان  قبل از ساخت فیلم « قهرمان»، در حضور دو شاهد در موسسه آموزشی بامداد در تاریخ 15/05/1398،  متنی را به دست خط و امضای خود تهیه کرده و در آن صراحتا اظهار می کنند که ایده و طرح فیلم مستند «دو سر برد، دو سر باخت»متعلق به آقای فرهادی است. اصل این سند در اختیار  موسسه بامداد و  نسخه‌ی برابر اصل شده آن به خانه سینما و دادسرای فرهنگ و رسانه (شعبه چهارم )تقدیم شده است.

سه.دو سال بعد و در تابستان ۱۴۰۰ و درست همزمان با اکران فیلم « قهرمان» در جشنواره کن، خانم مسیح زاده با طرح ادعایی عجیب در شبکه‌های اجتماعی اعلام داشتند که فیلم«قهرمان» از فیلم مستند ایشان کپی شده است. این موضوع بلافاصله با واکنش بعضی  از هنرجویان آن دوره مواجه شده و ایشان با بیان جزییاتی از آن دوره در مقام پاسخ به این ادعای کذب برآمدند. از جمله آن که دوازده نفر از هنرجویان  این دوره آموزشی، با تنظیم استشهادیه ای به بیان جزییات کامل روند ورکشاپ آموزشی  پرداختند. یکی از گواهان این استشهادیه، فیلمسازی  است که در ساخت مستند خانم مسیح زاده، به عنوان فیلمبردار حضور داشته و در جریان کامل جزییات ساخت مستند و نقش آقای فرهادی به عنوان مالک طرح و ایده بوده است. این استشهادیه نیز به خانه سینما و دادسرای فرهنگ و رسانه تقدیم شده است.

چهار.اینجانب از همان روزهای نخست، کلیه مستندات و مدارک و اسناد و شهود خود را جهت رسیدگی صنفی و حرفهای به موضوع به خانه سینمای ایران تقدیم نموده و در گزارشی مکتوب، روند ماوقع را به مدیرعامل خانه سینما اطلاع داده ام. با این وجود به دلیل تداوم رفتارهای غیرحرفه ای و فضاسازیهای رسانهای اخیر، شکواییه ای در شعبه چهارم دادسرای فرهنگ و رسانه تهران ثبت و شکایتی نیز به شورای صیانت از اخلاق حرفه ای خانه سینما تقدیم شده است.
جزییات بیشتری از این موضوع در روزهای آتی از  سوی تیم حقوقی و رسانه ای فیلم « قهرمان» انتشار خواهد یافت.