سینماروزان: محمدرضا امامقلی در تشریح عملکرد یکساله مرکز مستند سوره گفت: توسعه مخاطب سینمای مستند را در سال اخیر در دستور کار خود قرار دادیم و به دنبال گسترش روزافزون آن هستیم.

نشست خبری سالیانه مرکز مستند سوره با حضور محمدرضا امامقلی مدیر مرکز مستند سوره، سیدرضا منتظری مدیر جریان سازی و ارتباطات مرکز مستند سوره و اهالی رسانه در سالن کنفرانس زنده یاد فرج الله سلحشور واقع در سازمان سینمایی سوره برگزار شد.

مدیر مرکز مستند سوره در ابتدای این نشست خبری با اشاره به رویکرد فراتهران مرکز مستند سوره گفت: با توجه به رویکردی که ما از سال گذشته در پیش گرفتیم، به سراغ استان‌های مختلف رفتیم و ارتباط خود را با مستندسازان برخی استان‌ها تقویت کردیم؛ در اولین قدم هم به سراغ استان خوزستان رفتیم و مرکز رشد هنرهای تصویری را در این استان ایجاد کردیم که در حال حاضر مشغول اجرای برنامه‌های خود است که نفرات علاقمند به فیلمسازی وارد این مرکز شدند و آموزش‌های اولیه را گذراندند و مشغول تولید فیلم‌های مستند در قالب کوتاه و بلند، تولید و ارائه می‌کنند.

وی با اشاره به اهمیت نقش سینمای مستند در سینمای کشور افزود: در حکمرانی تولید فیلم مستند در کشور نیازمند هم‌افزایی هستیم و باید یک سپهر تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری هستیم.

امامقلی با اشاره به نقش مستندسازان در جریان دفاع مقدس 12 روزه عنوان کرد: جنگ تحمیلی اخیر نقطه عطفی در جریان توجه به مستند بود که متاسفانه نهادهای متولی در جریان آن روزها و بعد از آن جلسه‌ای در خصوص سازماندهی نهادهای مستندساز شکل نگرفت و متاسفانه فیلمسازان ما با مشکلاتی در آن روزها مواجه بودند و شرایط پیچیده‌ای در این خصوص ایجاد شده بود و متاسفانه هنوز اجماعی رخ نداده است و ضرورتش بیش از هر زمان دیگری حس می‌شود.

مدیر مرکز مستند سوره با اشاره به تولیدات این مرکز در خصوص جنگ تحمیلی 12 روزه بیان کرد: ما در این روزها در کوتاه‌ترین زمان ممکن برخی آثار مانند «ستاره شد» که یک اثر 5 قسمتی بود را تولید کردیم و به مرحله پخش تلویزیونی رساندیم؛ مجموعه بازداشتگاه را هم که یک اثر متفاوت در خصوص جنگ تحمیلی اخیر بود را در مدت کوتاهی تولید کردیم که در خصوص بازداشت شدگان فتنه 1401 بود که در جریان جنگ تحمیلی وفاداری خود را به نظام و کشور اعلام کردند؛ مستند پلز، اراده سنگی هم از دیگر آثاری بود که در خصوص عملیات‌های مختلف برای یافتن پیکرهای شهدا است.

وی در خصوص اهمیت مخاطب در تولید آثار مرکز مستند سوره اظهار کرد: ما اگر بتوانیم اقشار مختلف را با سینمای مستند آشنا کنیم از این بابت که ظرفیت زیادی برای جذب مخاطب در حوزه مستند داریم، احتمال بیشتری برای توسعه مخاطب فیلم مستند داریم و مستندها باید در هر موضوع و سبکی که ارائه می‌شوند، مخاطب خود را پیدا کنند و برای مخاطب خاص خود به نمایش در بیایند تا بتوانند جریان سازی در کشور ایجاد کنند؛ اکران سیار در این بین نقش ویژه‌ای برای نمایش مستند در دانشگاه‌ها، مساجد، فرهنگسراها، مراکز فرهنگی و… ایفا می‌کند.

امامقلی با اشاره به رویکرد مرکز مستند سوره در خصوص توسعه مخاطب عنوان کرد: یکی از فعالیت‌های اصلی که در سال اخیر در خصوص همراه کردن مخاطب انجام دادیم، اکران‌‌‎های گسترده مستندهای «موتورسواران» و «شگرد» بود که توانستیم مردم زیادی را با خود در مسیر اکران این مستندها همراه کنیم که نتیجه آن اکران آنلاین مستند «شگرد» در پلتفرم تلوبیون با بیش از 50 هزار مخاطب بود که با برنامه‌ریزی در پلتفرم‌های مختلف و سرمایه‌گذاری در زمینه اکران سیار می‌توانیم این عدد را افزایش دهیم.

وی افزود: این موضوع خیلی مهم است که قبل از تولید فیلم مستند به دنبال مخاطب آن باشیم و ما امروز در مرکز مستند سوره به این برنامه ریزی رسیدم که این اقدام را انجام دهیم و در سال آینده با جدیت بیشتری این موضوع را دنبال می‌کنیم تا مردم براساس علاقه‌های خود با آثار تولید شده ارتباط بگیرند و بین مردم و آثار تولید شده، حس ایجاد شود که در این مسیر، رسانه نقش مهمی ایفا می‌کند.

مدیر مرکز مستند سوره درباره آثار این مرکز که در جشنواره سینماحقیقت حضور دارند بیان کرد: ما امسال 7 اثر در جشنواره سینما حقیقت داریم که سلیقه مخاطبین و اقشار مختلف را با نگاه توسعه مخاطب سینما مستند در تولیدات ‌‌آن‌ها در نظر گرفتیم؛ کما اینکه در بین تولید کنندگان آثار امسال ما، کارگردان خانم هم وجود دارد.

محمدرضا امامقلی در بخشی از این نشست در پاسخ به سوال یکی از خبرنگاران در خصوص تبعات امنیتی حضور مستندسازان در مناطق جنگی در جریان دفاع مقدس 12 روزه عنوان کرد: اجازه دهید به عنوان یک مستندساز، از حقوق مستندسازان دفاع کنم؛ مستندساز جاسوس نیست که فکر می‌کنید حضورش تبعات امنیتی داشته باشد.

سینماروزان: در آستانه ۲۸ مرداد، تلویزیون بار دیگر سراغ پخش مستند «آقای نخست وزیر» رفت. دست خالی مستندسازان داخلی در پرداختن به موضوع مهم ۲۸ مرداد و اینکه چرا بعد از دو سال از پخش مستند «آقای نخست وزیر» هنوز اثر تازه‌ای در سطح این کار پژوهشی تولید نشده، موضوعی بود که محمدصادق عابدینی در گفت‌وگو با محمدرضا امام‌قلی، کارگردان مستند «آقای نخست وزیر» در روزنامه «جوان» به آن پرداخته است.

امام‌قلی در این گفتگو ادعاهای خاصی را هم درباره برخورد رسانه های سیاسی با مستندش بیان کرده است و اینکه از منتهی الیه راست تا انتهای چپ نواخته شده است. این ادعاها در شرایطی بیان شده که «آقای نخست وزیر» حمایت سازمان هنری-رسانه ای اوج و سفیرفیلم را در تولید داشته است!!!

چرا درباره وقایع سال ۳۲ و روز ۲۸ مرداد اینقدر کم مستند ساخته شده؟
به نظرم دو دلیل دارد، اول اینکه برای خیلی‌ها وقایع سال ۳۲ مسئله نیست! و از آن مهم‌تر اینکه تولید مستند درباره چنین موضوعاتی نیازمند تحقیق و پژوهش وسیعی است که باعث می‌شود کمتر کسی سراغ آن برود.

فارغ از نوع نگاه و اینکه چقدر می‌تواند یک مستند مغرضانه یا صادقانه تولید شود هر وقت مستند تاریخ سیاسی از شبکه‌هایی مانند «بی بی‌سی» یا «من وتو» پخش شده، در داخل بازتاب زیادی داشته است، پس چرا این بازتاب‌ها و استقبال‌ها باعث نمی‌شود در داخل کشور کار‌های تاریخی بیشتری تولید شود؟
مستند‌های تاریخی خیلی جذابیت دارند ولی همان طور که گفتم نیازمند تحقیق فراگیر هستند، خیلی از منابع در دست نیست و دسترسی به تاریخ شفاهی هم سخت شده است. از سوی دیگر می‌بینیم که جسارت پرداخت و ریسک انجام چنین کار‌هایی خیلی کم شده است. مستندساز می‌ترسد جلوی کارش را بگیرند، فیلم توقیف شود یا برچسب بزنند که دارد کار سفارشی می‌کند یا تحریف تاریخ کرده!

بعد از ساخت «آقای نخست وزیر» با نقد‌های اینچنینی روبه‌رو شدید؟ چقدر از نقد‌هایی که به این مستند وارد شده، منصفانه بوده؟
بله ما هم با چنین برخورد‌هایی روبه‌رو شدیم و می‌شود گفت: بخش زیادی از این برخورد‌ها غیرمنصفانه بوده است. جریان‌های سیاسی همیشه به دنبال ماهی گرفتن از آب گل‌آلود هستند. آن‌ها هر ماجرایی را سیاست زده نگاه می‌کنند و در هر قصه تاریخی دنبال پیدا کردن شخصیت‌های مدنظر خودشان هستند، اگر هم پیدا نکنند، شروع می‌کنند به انگ زدن. پس از پخش مستند «آقای نخست وزیر» نزدیک بود ما را در تحریریه روزنامه شرق کتک بزنند. از آن طرف هم روزنامه کیهان نقد نوشت و ما را متهم به تحریف تاریخ و گفت‌وگو با عناصر مرتد کرد. 

اشاره کردید که ۲۸ مرداد برای خیلی‌ها «مسئله» نیست! چرا؟ مگر ما هنوز هم بزرگ‌ترین دشمن سیاسی‌مان امریکا نیست و با دولت این کشور مشکلات عدیده نداریم؟!
پرداختن به موضوعات چالشی، جسارت می‌خواهد، به خصوص اگر آن مسئله چالشی، مناقشه‌ای تاریخی که هنوز تکلیف آن مشخص نیست، باشد. ورود به این مناقشات یعنی اینکه هنرمند باید هزینه پرداخت کند. وقتی پای امریکا و انگلیس هم وسط می‌آید این پرداخت هزینه جدی‌تر هم می‌شود. شما نمی‌توانید به عنوان مستندساز، روی بند راه بروید، باید در کار مستند طرف حق و باطل را مشخص کنید. به نظرم تنها کسانی می‌توانند این کار را به درستی انجام بدهند که تفکر انقلابی داشته باشند. تا انقلابی نباشید حاضر به پرداخت هزینه نیستید.

چند سالی است بر اساس همین تفکر، می‌بینیم که بچه‌های انقلابی در کار تولید مستند فعال شده‌اند!
بله، عمده مستند‌های تاریخی که در این سال‌ها تولید شده محصول کار بچه‌های جبهه انقلاب اسلامی است که جسارت دارند و به مسائل ورود پیدا می‌کنند.

چه موضوعی در حوزه مستند‌سازی وقایع ۲۸ مرداد، وجود دارد که جای پرداختن به آن در آثار مستند وجود دارد؟
یکی از مباحث مهم درباره ۲۸ مرداد که همیشه هم مطرح بوده، اختلاف نظر میان مصدق و آیت الله کاشانی است. این اتفاق باخت- باخت، همیشه در تاریخ معاصر ما وجود داشته و ضربه زده است. ما اینقدر درگیر رابطه مصدق و کاشانی هستیم که نقش امریکا و انگلیس در کودتا را نمی‌بینیم. امریکایی‌ها با کودتای ۲۸ مرداد ما را یک قرن به عقب انداختند. بعد هم که دیدند این الگو جواب می‌دهد، بردند در شیلی و چند کشور دیگر اجرا کردند. ریشه‌های اختلاف میان خواص و بی‌بصیریتی که در آن روز‌ها شاهد آن بودیم جای پرداخت دارد؛ اینکه انسان‌های بزرگ هم در بزنگاه‌ها دچار اشتباه می‌شوند. ما در «آقای نخست وزیر» به دکتر مصدق پرداختیم و به نظرمان، چون جایگاه حقوقی و اختیاراتی که در دست داشته است بیشتر از آیت الله کاشانی است، تاثیر اشتباه‌های وی هم بیشتر بوده است، حتی می‌شود مستند خوبی درباره نقش فدائیان اسلام و شخصیت نواب صفوی در راه‌اندازی نهضت ملی شدن نفت تولید کرد.

به طور مشخص موضوعی که می‌شد در «آقای نخست وزیر» به آن پرداخت، اما مورد غفلت قرار گرفت کدام است؟
نقش شبکه‌های جاسوسی امریکا و انگلیس در سیاستگذاری‌های کلان در کشورمان و همچنین تاثیری که این شبکه‌ها در ایجاد اختلاف میان سیاستمداران ایرانی به خصوص اختلاف افکنی میان کاشانی و مصدق ایفا کرده‌اند. 

با توجه به نقد‌هایی که به «آقای نخست وزیر» است، در صورت ساخت مجدد چنین مستندی چه رویکردی را دنبال می‌کنید؟
به طور قطع رویکردی که اکنون در مستند دیده می‌شود را دنبال می‌کردم. معتقدم مستندساز صرفاً باید وقایع تاریخی را روایت کند. وقتی بدون موضع‌گیری روایت بیان شود، باب گفت و گو باز می‌شود. تلاش ما در «آقای نخست وزیر» این بود که باب گفت‌وگو درباره مصدق باز شود و درباره خدمات و اشتباهات این سیاستمدار صحبت شود، وگرنه ساخت مستندی که بیانیه سیاسی بخواند کار راحتی است.

یکی از نکاتی که درباره «آقای نخست وزیر» وجود دارد این است که چند شخصیت که در این مستند مصاحبه دارند، دیگر در میان ما نیستند!
بله، متأسفانه سه نفر از افرادی که با آن‌ها مصاحبه کردیم از دنیا رفته‌اند، آقایان ابراهیم یزدی، ادیب برومند و شاه‌حسینی از دنیا رفته‌اند. می‌شود گفت: ما مفصل‌ترین مصاحبه‌ها را درباره تاریخ ملی شدن صنعت نفت با این افراد داشتیم. با هر کدام تقریباً دو ساعت گفت‌وگوی مفصل داشته‌ایم.

برنامه‌ای برای استفاده از راش‌های گفت‌وگو‌ها دارید؟
بخشی از گفت و گو‌ها که در مستند «آقای نخست وزیر» منتشر نشد در آثار کوتاهی مانند کاری که درباره ۳۰ تیر تولید کردیم استفاده شده و قرار است گفت‌وگو‌های انجام شده پیاده‌سازی و در قالب کتاب منتشر شود.