سینماژورنال: داريوش مهرجويي قرار است «غرب واقعي» را روي صحنه ببرد. اين كارگردان برجسته كه آثار سينمايي درخشاني چون «گاو»، «هامون» و «اجارهنشينها» را در كارنامهاش دارد براي دومين بار در مقام كارگردان تئاتر اثري از سام شپارد را اجرا خواهد كرد.
به گزارش سینماژورنال او كه پيشتر نمايش «درس» اثر يونسكو را با بازيگران مطرحي چون امير جعفري و طناز طباطبايي در مجموعه تماشاخانه ايرانشهر به صحنه برده بود، اين بار مسير متفاوتي را در پيش گرفته است که درباره آن به “اعتماد” می گوید: « دوستان كرج برنامهاي گذاشته بودند. متني نوشته بودند و مرا دعوت كردند. خب به نظر من بچههاي با استعداد و حرفهاي آمدند و قرار شد با هم همكاري كنيم. من قبلا دوتا از كارهاي سام شپارد را يكي كودك مدفون و ديگري غرب واقعي را از مجموعه آثار اين نمايشنامهنويس انتخاب و ترجمه كردم كه توسط نشر هرمس چاپ شد. هميشه دوست داشتم آنها را به صحنه ببرم. خوشبختانه فرصتي پيش آمد كه توانستم غرب واقعي را با مجموعهاي از بچههاي كرج كار كنيم و اميدوارم كه بتوانيم بعد از اينجا، اين كار را در سالنهاي ديگر هم به صحنه ببريم.»
کرج فرقی با تهران ندارد
در سالهاي اخير كه مركزگرايي بدل به يكي از مشخصههاي هنر در ايران شده است، اين رفتار ميتواند بسيار معنادار و البته قابل تحسين باشد. مركزگرايان غالبا عدم امكانات و عدم استقبال را علت مركزگراييشان ميدانند. واقعيت هم اين است كه در اين نگرش هر جايي حتي كرج ميتواند به عنوان يك مكان حاشيهاي تلقي شود. داريوش مهرجويي اما نگاهي كاملا متفاوت دارد. «كرج يكي از شهرهايي است كه خيلي پيشرفت كرده و فرقي با تهران ندارد. نه تنها فرقي ندارد بلكه مشكلاتي مثل آلودگي هوا هم در اينجا وجود ندارد. به هيچوجه حس نميكنم كه جاي حاشيهاي و بدون امكاناتي دارم كار ميكنم. يك شهر خيلي مدرن و امروزي است كه برجهاي بلند، فروشگاههاي بزرگ و خوب و همه آنچه يك شهر مدرن امروزي بايد داشته باشد را دارد.»
در فرانسه در تئاتر بازی هم میکردم
سينما و تئاتر خويشاوندي ديرسالي با هم دارند. سينماگراني كه در حوزه تئاتر فعال بودهاند، بسيارند. اما مهرجويي در ايران بيش از هر چيز به عنوان يك سينماگر شناخته شده است. مهرجويي با اشاره به اينكه به عنوان بازيگر تئاتر هم فعاليت كرده است، گفت كه تئاتر دلمشغولي و علاقهمندي هميشگي او بوده است. « رشته اصلي تحصيلي من فلسفه بود ولي رشته فرعي من هنرهاي تئاترال بود كه شامل تئاتر، سينما و تلويزيون ميشود. بنابراين از همان قديم پيگير آثار درامنويسان برجستهاي مثل يونسكو، آلبي، ويليامز و ميلر، اونيل، بكت و غيره بودم. حتي در دانشگاه UCLA من نمايشنامه مادمازل ژولي را كه از معروفترين آثار استرينبرگ است، به صحنه بردم كه خودم هم در آن بازي كردم. به همين دليل من هميشه تئاتر را هم دوست داشتم هم پيگير بودم و دوست داشتم كه كار كنم.»
دی.وی.دی “درس” به زودی منتشر می شود
كارگردان فيلم ماندگار «اجارهنشينها» در گفتوگويش يك خبر هم دارد و آن هم اینکه «قرار است فايل تصويري تئاتر «درس» به زودي منتشر شود. در اين كار نظر تماشاچيها، پشت صحنه، تمرينها و خود اجرا هم هست.»
سینما هم وارد کار شده
از فضاي اين اثر پرسيدم و او گفت: « در اين كار يعني غرب واقعي من سينما را هم وارد كار كردهام. در واقع تكههايي از فيلم را با كار قاطي كردهام كه فكر ميكنم خوب از آب درآمده.»
در تئاتر کارگردان هنگام اجرا کاری از دستش برنمی آید
بيترديد وقتي كارگرداني برجسته از سينما پا به عرصه كارگرداني تئاتر ميگذارد، ميتواند پاسخي قابل تامل درباره شباهت و تفاوتهاي اين دو حوزه داشته باشد. پرسشي كه همواره كموبيش وجود داشته و حتي گاهي در ارزشبخشي به يكي در مقابل ديگري نيز به كار رفته است. «به نظر من هر كدام خصوصيت خودشان را دارند و وجوه خاص خودشان را. هم تئاتر و هم سينما ولي خب از طرفي هم شبيه به هم هستند. اما در تئاتر كارگردان بعد از انجام تمرينات و وقتي تئاتر روي صحنه ميرود كاري از دستش برنميآيد و كاملا دست بازيگرهاست. فقط ميتواند اميدوار باشد كه همهچيزهايي كه در تمرينات انجام شده روي صحنه هم اجرا شود چون به هر حال گاهي بازيگران تحت تاثير فضا و مواجهه بيواسطهاي كه با تماشاچي دارند، ممكن است اكتهاي متفاوتي بروز دهند يا چيزي را اضافه و كم كنند. عدم كنترل لحظهاي يكي از مسائل تئاتر است كه كارگردان نميتواند اثري در لحظه اجرا بگذارد».
موقع اجرا فقط ميشود نشست و دعا كرد كه مشكلي پيش نيايد
اما تاكيد ميكند كه «شما در سينما ميتوانيد پلاني را بارها تكرار كنيد تا به آنچه ميخواهيد برسيد. ولي اين اتفاق در تئاتر تنها در تمرين ممكن است. موقع اجرا فقط ميشود نشست و دعا كرد كه مشكلي پيش نيايد. البته وقتي بچهها حرفهاي باشند و خوب تمرين شده باشد اين امكان خيلي كمتر است.» هرچند وي معتقد است اساسا فضاي تئاتر نسبتبهقبل تفاوت چشمگيري پيدا كرده است. «خب فضا وامكانات تئاتر هم مثل سابق نيست كه مثلا لازم باشد بازيگر داد بزند تا صدايش به همه جاي سالن برسد. ميتوانند ميكروفنهاي مخصوص داشته باشند و صداي خوبي را به مخاطب منتقل كنند. تئاتر مديوم جالبي است و براي من خيلي جذاب است. هر چند در نهايت كم و بيش مثل فيلم است. برايم فرقي ندارد. هر دو هوش و ذكاوت و حس و بقيه موارد لازم براي خلق يك اثر خوب را لازم دارند.»
نظارت تبديل به رد كردن شده است
مهرجويي فيلمساز اما دل خوشي از حالوروز سينماي ايران ندارد. «سيستم كنوني نظارت اصلا مناسب نيست. نظارت تبديل به رد كردن شده است. تمام موهبتهايي كه دولت در اختيار اين نهادها گذاشته مثل هزينههايي كه بايد صرف سينما شود، صرف جوانهاي تازهكاري شود كه قرار است باعث تعالي سينما شوند، الان به عده خاصي ميرسد. برخي از اين مديران فقط به فكر خودشان هستند. فقط ميگويند خودي خودي خودي! و ما هم اين وسط شدهايم نخودي!»
يك سيستم انحصارگراي زشت كه بر سينماي ما حاكم شده
مترجم «جهان هولوگرافيك» كه دل پري از برخي مديران و دستاندركاران اين روزهاي سينما دارد، ميگويد: «اين يك سيستم انحصارگراي زشت است كه بر وضع سينماي ما حاكم شده. امتيازات فقط به عده خاصي تعلق ميگيرد. خودشان اكران دارند، خودشان سالنهاي خوب سينما را دارند، خودشان بهترين سرگروههاي سينمايي را دارند و ما نخودي و بيخودي هستيم و بايد كنار برويم. اين زشت و وقيح است. اميدوارم هرگز سينماي جهان نفهمد ما چه وضعي داريم. در بقيه جهان، جاهايي مثل مركز سيناتوگرافيك فرانسه اينطور نيست. آنها توجه ميكنند، هزينه ميكنند، ميدان ميدهند به جوانهايي كه ميخواهند وارد اين حوزه شود تا هنر سينما تعالي پيدا كند.»
اجرای “غرب واقعی” در شبهای مهرجویی
نمايش «غرب واقعي» قرار است در «شبهايي مهرجويي» از عوامل و بازيگران خود رونمايي كند. هادي خوانساري، مدير اجرايي اين نمايش گفت كه قرار است فيلمهاي «گاو»، «هامون» و«سنتوري» از پنجم تا هفتم خردادماه در برنامهاي با عنوان «شبهاي مهرجويي» با حضور خود آقاي مهرجويي و چهرههاي مطرح سينما اكران شوند.
اين برنامه در سال «سيروس صابر» در اداره فرهنگ و ارشاد استان البرز اجرا خواهد شد. وي همچنين از آغاز اجراي اين اثر از ٢٧ تيرماه مصادف با عيد فطر خبر داد كه قرار است به مدت يك ماه روي صحنه باشد. خوانساري تاكيد كرد كه پس از اجراي كرج، اين اثر در مجموعه «كوروش» تهران و پس از آن احتمالا در شهرهاي ديگر و در نهايت هم خارج از كشور اجرا خواهد شد.
