سینماژورنال: در روزهای پس از اعلام لیست فیلمهای بخشهای اصلی جشنواره فیلم فجر این گمانهزنی درباره میزان موفقیت هر یک از آثار برگزیده در داوری نهایی است که مورد توجه قرار گرفته است.
به گزارش سینماژورنال در این بین برخی رسانهها نیز کوشیدهاند از ریشههای مالی تولید آثار و حمایت ارگانی که از برخی آثار شده پرده بردارند.
روزنامه اصولگرای “جوان” از جمله این رسانههاست که در گزارشی به قلم محمدصادق عابدینی مروری داشته است بر شاخص ترین فیلمهای سیاسی سینمای ایران در ادوار مختلف و در عین حال مدعی شده امسال دو فیلم در جشنواره حضور دارند که با حمایت وزارت اطلاعات تولید شده اند.
این دو فیلم “امکان مینا”ی کمال تبریزی به تهیه کنندگی منوچهر محمدی و “سیانور” بهروز شعیبی به تهیه کنندگی محمود رضوی هستند؛ این روزنامه این را هم گفته که “امکان مینا” به سفارش وزارت اطلاعات ساخته شده و “سیانور” با نظارت این وزارتخانه. جالب است که هر دو فیلم هم به موضوع منافقین می پردازند.
سینماژورنال متن کامل گزارش “جوان” را ارائه می دهد:
دو فیلم براساس موضوع منافقین
سه فيلم شاخص سي و چهارمين جشنواره فيلم با نگاه مستقيم به مسائل سياسي و با مشاركت نهادهاي امنيتي ساخته شده است. از اين ميان خط داستاني دو فيلم براساس موضوع گروهك تروريستي مجاهدين خلق شكل گرفته است. حضور پررنگ ژانر سياسي در جشنواره امسال نقطه عطفي در برگزاري جشنواره به شمار ميرود.
فيلمهاي «امكان مينا»، «باديگارد» و «سيانور» نگاه مستقيمي به مسائل سياسي دارند. پروژههاي سينمايي كه با مشاركت و نظارت نهادهاي سياسي و امنيتي توليد شده و احتمال اينكه در گزينههاي احتمالي دريافت سيمرغهاي جشنواره قرار بگيرند نيز زياد است.
- مینا ساداتی و میلاد کیمرام در نمایی از “امکان مینا”
سابقه سينماي سياسي در ايران
براي بررسي سابقه سينماي سياسي در كشورمان بايد ابتدا تمايزي ميان حضور سياست در فيلمها و فيلمهایي كه با پايبندي فيلمساز به ژانر سياسي توليد شدهاند را متمايز كرد. اگر اين موضوع را در نظر نگيريم بايد اولين فيلم ناطق ايراني را به عنوان اولين فيلم سياسي نيز در نظر بگيريم. مرحوم سپنتا، كارگردان فيلم «دختر لر» به دستور دربار پهلوي تصوير رضاشاه را در فيلم گنجاند، در صورتي كه اين فيلم داستاني عاشقانه را روايت ميكرد!
اما آنچه به عنوان توليد فيلم با رگههاي سياسي در ايران ناميده ميشود به اواسط دهه 50 باز ميگردد. زماني كه مسعود كيميايي فيلم «گوزنها» و بعد از آن «سفر سنگ» را ساخت. البته ميتوان به اين ليست فيلمهاي ديگري مانند «تنگسير» را نيز افزود.
به دليل فضاي سانسور شديد توسط حكومت پهلوي گاهي يك ديالوگ كه شبهه سياسي به آن وارد بود ميتوانست فيلم را به توقيف بكشاند بنابراين كمتر فيلمسازي اين ريسك را ميپذيرفت كه سرمايهگذارياش در توليد فيلم با خط قرمز ساواك روبهرو شود.
اين شرايط با پيروزي انقلاب اسلامي به سرعت تغيير كرد. در سالهاي ابتدايي انقلاب كارگردانان جوان و حتي فيلمسازهايي كه سابقه توليد چندين فيلم تجاري و فيلمفارسيهاي عامهپسند را داشتند، شروع به توليد فيلمهايي با مضمون افشاي سياستهاي غلط پيش از انقلاب و فساد سياسي دوران پهلوي كردند.
اين فيلمها از سال 58 تا اوايل دهه 60 بخش عمدهاي از آثار سينماي ايران را تشكيل ميدادند از «فرياد مجاهد» و «خانه عنكبوت»گرفته تا آثار توقيفي چون «برنج خونين» و «آقاي هيروگليف» كه غالباً فيلمهاي شعاري نيز بودند، اما تغيير شرايط اجتماعي و آغاز جنگ تحميلي سينما را از پرداختن به ژانر سياسي دور كرد و در عوض سينماي دفاع مقدس و ژانر اجتماعي رشد خود را آغاز كردند. دومين دوره رشد سينماي سياسي در دهه 70 بود كه به واسطه دولت اصلاحات فيلمسازاني كه افكار نزديك به اين دولت داشتند شروع به توليد فيلمهايي با مضامين سياسي كردند.
«بانوي ارديبهشت» و«نيمه پنهان» فيلمهايي با رگه فمنيستي و با نگاه سياسياند كه در اين دوران ساخته شدند.
حاتميكيا، سينماي سياسي دفاع مقدس
ابراهيم حاتميكيا كارگرداني است كه بيشترين علاقه در پرداختن به ژانر سياسي را در آثارش به نمايش گذاشته است. در اواخر دهه 70 و اواسط دهه 80 برخي از فيلمسازاني كه در حوزه دفاع مقدس فيلم ساخته بودند آثاري را با رنگ بوي سياسي توليد كردند.
حاتميكيا و مرحوم ملاقليپور در اين گروه قرار ميگيرند. حاتميكيا در طول اين سالها «آژانس شيشهاي»، «موج مرده»، «ارتفاع پست»، «به رنگ ارغوان»، «گزارش يك جشن» و «باديگارد» توليد كرد كه همگي نشانههايي قوي از ژانر سياسي را دارند. از سوي ديگر كارگردان كمكار سينماي ايران «ابوالقاسم طالبي» نيز در همين سالهاست كه «آقاي رئيسجمهور» را با موضوع انتخابات رياست جمهوري توليد ميكند.
اين كارگردان بعدها يكي از شاخصترين فيلمهاي سياسي تاريخ سينماي ايران را با نام «قلادههاي طلا» ساخت، فيلمي كه توليد آن ريسك بزرگي براي طالبي به شمار ميرفت.
البته پيش از طالبي، كارگردان گمنامي به نام حامد كلاهداري نيز فيلمي با عنوان «پاياننامه» درباره وقايع سال 88 ساخت كه چندان مورد توجه قرار نگرفت.
مسعود دهنمكي نيز از جمله افرادي است كه نگاه سياسي به دفاع مقدس و شرايط اجتماعي بعد از جنگ داشته است قسمت سوم سهگانه «اخراجيها» يك كمدي سياسي به شمار ميرود. ابوالحسن داوودي هم فيلم سياسي «زادبوم» را توليد كرده كه در توقيف بسر ميبرد.
در سالهاي اخير توليد فيلمهايي مانند «قصهها»، «عصباني نيستم»، «پل چوبي» و «آشغالهاي دوستداشتني» گرچه نگاه سياسي فيلمساز در آنها مشهود است اما در ژانر اجتماعي طبقهبندي ميشوند.
- آتیلا پسیانی و مهدی هاشمی در نمایی از “سیانور”
3 تفنگدار سينماي سياسي/دو فیلم یکی با نظارت وزارت اطلاعات و دیگری با سفارش این وزارتخانه
امسال سه فيلم «امكان مينا» ساخته كمال تبريزي، «باديگارد» به كارگرداني ابراهيم حاتميكيا و «سيانور» اثر بهروز شعيبي را ميتوان پرچمداران ژانر سياسي دانست. گرچه درباره «سيانور» گفته شده كه فيلمي در ژانر پليسي است، اما در خبرها آمده اين فيلم با نظارت مستقيم وزارت اطلاعات توليد شده و داستان آن درباره گروهگ منافقين است.
«امكان مينا» نيز به گروهك منافقين پرداخته، در اخبار منتشر شده درباره اين فيلم گفته شده «امكان مينا» با سفارش وزارت اطلاعات ساخته شده، اما «باديگارد» كه گفته ميشود در آن حاتميكيا انتقادهاي تندي به رئيسجمهور پيشين داشته، تكميلكننده مثلث فيلمهاي سياسي جشنواره سي و چهارم است.
حاتميكيا بعد از توليد فيلم «چ» با موضوع زندگي شهيد چمران، سراغ «باديگارد» رفته است. در بخشي از خلاصه داستان اين فيلم آمده است: باديگارد بخشي از زندگي خود را به محافظت از جان يك شخصيت مهم ميگذراند، اما از جايي ميفهمد كه اين شخصيت بيش از آنكه به فكر مصالح نظام باشد به فكر منافع شخصي است و همين موضوع است كه باديگارد را آشفته ميكند.
ژانر سياسي از جمله موضوعاتي است كه كمتر سينماي ايران رغبتي به پرداختن به آن داشته است. حضور سه فيلم با موضوع سياسي در اين دوره فجر را ميتوان به فال نيك گرفت. احترام به سليقههاي مختلف و اينكه سينما در چند ژانر مانند اجتماعي محدود نشده است را بايد از نقاط قوت سي و چهارمين جشنواره بينالمللي فيلم فجر دانست.
