کتاب‌های صوتی ایران‌صدا گنجینه‌ای از ادبیات فارسی و آیینی هستند/ هزاران کتاب صوتی رادیویی از دل فرهنگ عاشورا

سینماروزان: مراسم رونمایی از کتاب صوتی «آن ناگهان» با محوریت تداوم تاریخی فرهنگ عاشورا، پیوند آن با اندیشه مهدویت و نقش جریان‌های فرهنگی و رسانه‌ای در بازتولید و گسترش شعر آیینی امروز 30 اردیبهشت ماه، برگزار شد.

مراسم رونمایی از کتاب صوتی «آن ناگهان» امروز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت‌ماه در سالن جلسات ساختمان شهدای رادیو معاونت صدا برگزار شد. در این آیین احمد پهلوانیان معاون صدا، حسین قرایی مدیرکل روابط عمومی سازمان صداوسیما، مهدی شاملو مدیر ایران‌صدا، محمدرضا سنگری نویسنده کتاب «آن ناگهان»، عبدالحسین فرهنگ، افشین اعلا شاعر و اهالی رسانه حضور داشتند و سارا عشقی نیا گوینده رادیو اجرای این برنامه را برعهده داشت.

در این کتاب صوتی، جمعی از گویندگان و هنرمندان رادیو به روایت متن پرداخته‌اند که از جمله آنان می‌توان به علی همت مومیوند، رویا فلاحی، سودابه آقاجانیان، نسرین اسنجانی، یاسر دعاگو، محمد نصرآبادی، آرمان ضیایی‌مهر، حسین قاسمی، ابوالفضل اسفندی و مسعود اسفینی اشاره کرد.

مهدی شاملو مدیر ایران صدا درباره روند تولید این اثر عنوان کرد: ایران‌صدا طی حدود ۱۶ سال فعالیت حرفه‌ای خود در حوزه تولید کتاب گویا، نزدیک به ۹ هزار عنوان کتاب را منتشر کرده است. این آثار در دسته‌بندی‌های مختلف تولید شده‌اند و بخش عمده آن‌ها را کتاب‌های فارسی و آثار نویسندگان برجسته کشور تشکیل می‌دهد. در میان این آثار، کتاب‌هایی که مزین به نام ائمه اطهار(ع) هستند، همواره جایگاه ویژه‌ای داشته‌اند و از جمله تولیدات شاخص و ماندگار مجموعه به شمار می‌روند.

وی با اشاره به سابقه تولید آثار فاخر مذهبی در رادیو اظهار کرد: در دهه ۷۰ مجموعه‌ای با عنوان «از سرزمین نور» در بیش از ۲۰۰ قسمت درباره زندگی پیامبر اسلام(ص) و امیرالمؤمنین(ع) تولید شده بود. پس از آن، کمتر شاهد تولید آثاری با چنین ابعاد و کیفیتی بودیم. در سال‌های اخیر تلاش کردیم با بازسازی آرشیوی این مجموعه و انتشار دوباره آن در سکوی ایران‌صدا، این آثار را مجدداً در اختیار مخاطبان قرار دهیم. پس از استقبال مخاطبان، جمعی از همکاران و هنرمندان قدیمی رادیو تصمیم گرفتند اثری درباره امام حسین(ع) تولید کنند. با پیشنهاد برخی از دوستان، مقرر شد براساس کتاب «منزل عاشقی» نوشته آقای دکتر سنگری، مجموعه «از سرزمین نینوا» در چهار جلد صوتی تولید شود که این اثر در ۴۰ بخش تهیه و منتشر شد.

مدیرکل ایران‌صدا خاطرنشان کرد: بازخوردهای مردمی نسبت به این آثار، ما را بر آن داشت تا همکاری تازه‌ای را با آقای دکتر سنگری آغاز کنیم. در ادامه، تولید کتاب صوتی «آن ناگهان» در دستور کار قرار گرفت. مجموعه «آن ناگهان» در بیش از ۴۰۰ دقیقه و با همکاری بیش از ۱۰ نفر از هنرمندان و گویندگان رادیو تولید شده است. به دلیل ویژگی‌های ادبی و محتوایی متن، اجرای آن نیازمند دقت، حساسیت و توجه ویژه به ظرایف نوشتار بود.

حسین قرایی مدیرکل روابط عمومی صداوسیما با قرائت ابیاتی از شعر آیینی علیرضا قزوه، سخنان خود را آغاز کرد و گفت: من می‌خواهم درباره محمدرضا سنگری در حدود ده محور توضیح بدهم. حوزه نخست فعالیت ایشان عاشورا پژوهی است که آثار متعدد و ارزشمندی در این زمینه دارند؛ از جمله کتاب‌ها و پژوهش‌های مربوط به توضیح و تبیین عاشورا. در حوزه عاشورا، نگاه ایشان به کربلا مبتنی بر چهار رکن اساسی است: سوگ، حماسه، پیام و عشق؛ و ایشان این چهار محور را به‌صورت دقیق تفسیر و تحلیل کرده‌اند.

وی افزود: دومین حوزه فعالیت ایشان ادبیات معاصر است. سوم، ادبیات عرب. چهارم، شعر. پنجم، ادبیات کودک و نوجوان. ششم، فعالیت‌های مطبوعاتی است که بسیاری از افراد از آن اطلاع ندارند؛ از جمله نشریه تربیت در دهه ۷۰ و همچنین نشریه رشد زبان و ادبیات فارسی. هفتمین حوزه، تدریس است؛ دکتر سنگری اساساً یک معلم هستند و همواره روح معلمی در آثار و فعالیت‌هایشان دیده می‌شود. حوزه دیگر، تدوین کتاب‌های زبان و ادبیات فارسی است که این بخش نیز بسیار گسترده و مفصل است.

قرایی خاطرنشان کرد: من در کتاب «همسایه سفر» حدود ۵۰۰ صفحه درباره ایشان صحبت کرده‌ام، اما همچنان معتقدم اگر ادامه بدهم، می‌توان چندین جلد دیگر نیز درباره فعالیت‌های ایشان نوشت؛ چراکه ایشان در حوزه ادبیات حرف‌های تازه و ارزشمند فراوانی دارند. استاد فرهنگ، وقف عاشورا هستند؛ یعنی تمام زندگی خود را در خدمت این مسیر قرار داده‌اند.

قرایی همچنین از همکاری مجموعه ایران‌صدا و مسئولان فرهنگی قدردانی کرد و در پایان گفت: از آقای دکتر پهلوانیان، دکتر شاملو و مجموعه ایران‌صدا تشکر می‌کنم. امیدوارم هر سال گزیده‌ای از شب شعر عاشورا به صورت صوتی تولید و در اختیار عموم مردم قرار گیرد. به استادسنگری و استاد فرهنگی افتخار می‌کنیم و این مسیر فرهنگی را ارزشمند می‌دانیم

محمدرضا سنگری در این مراسم با اشاره به پیوند مفهومی عاشورا و مهدویت گفت: واسطه انتقال از سوگ به حماسه در فرهنگ عاشورا، حقیقتی است که در نقطه انتهایی خود به مفهوم انتقام الهی و تحقق عدالت ختم می‌شود. این نشست برای من بسیار غیرمنتظره و در عین حال مغتنم بود. در مسیر شناخت و سلوک عاشورایی، گویی حضرت اباعبدالله الحسین(ع) پنجره‌ای پیش روی ما گشوده‌اند تا بتوانیم در این مسیر قدم‌های عمیق‌تر و بلندتری برداریم. در روایات آمده است هنگامی که حضرت سیدالشهدا(ع) در گودال قتلگاه قرار داشتند، فرشتگان به سوگواری آمدند و خداوند برای تسلای آنان فرمود به افق دیگری بنگرند؛ در آنجا حقیقتی را دیدند که اشاره به پیوند کربلا و آینده تاریخ و ظهور دارد؛ جایی که کربلا در امتداد خود کامل می‌شود و ظهور، استمرار عاشورا خواهد بود.

وی افزود: بر همین اساس، از حدود چهل‌ویکمین دوره شب شعر عاشورا، این رویداد با محوریت پیوند کربلا و حضرت ولی‌عصر(عج) طراحی شد؛ چراکه این ارتباط، امتداد طبیعی مفهوم عاشورا در تاریخ است. سال‌هاست در حوزه کربلا فعالیت می‌کنم. گاهی در آغاز هر سال از خود می‌پرسم در سال آینده چه باید کرد؛ اما هرچه پیش می‌رود، می‌بینم کربلا خود یک جریان زنده، پویا و پایان‌ناپذیر است. کربلا همانند قرآن، ظاهر و باطنی دارد؛ ظاهر آن روشن و زیباست، اما باطن آن لایه‌های عمیق‌تری دارد که هرچه در آن سیر کنیم، معارف تازه‌تری آشکار می‌شود.

سنگری با اشاره به برخی از آثار خود گفت: برخی کتاب‌ها از دل همین پیوندهای مفهومی شکل گرفته‌اند؛ از جمله آثاری درباره واماندگان عاشورا و کسانی که فرصت همراهی با امام را از دست دادند، یا درباره یاوران امام حسین(ع). این موضوعات در زمان خود شکل می‌گیرند و هر یک اقتضای خاص خود را دارند. برای نگارش کتاب‌های مرتبط با شبکه و شب شعر عاشورا، زمان زیادی صرف می‌شود. این آثار حاصل سه یا چهار ماه نیست، بلکه گاهی هفت ماه زمان و اندیشه پشت آن‌هاست. موضوع از دل یک سنت حسنه و گفت‌وگوی مستمر در جلسات شکل می‌گیرد و سپس به متن تبدیل می‌شود.

این نویسنده در پایان با قدردانی از برگزارکنندگان عنوان کرد: از همه دوستان، اساتید و مجموعه ایران‌صدا صمیمانه سپاسگزارم. تنوع صداها و حضور هنرمندان مختلف در این پروژه، نشان‌دهنده یک کار جمعی ارزشمند و ماندگار است که هر یک از این صداها، ترجمان یک احساس مشترک و یک هدف واحد هستند.

در ادامه عبدالحسین فرهنگ موسس شب شعر عاشورا با اشاره به سابقه برگزاری شب شعر عاشورا گفت: موضوعات شب شعر عاشورا از سال‌های گذشته همواره با واقعه عاشورا و مفاهیم مرتبط با آن پیوند داشته است. در چهلمین دوره این رویداد، موضوع اصلی به امام زمان(عج) و عاشورا اختصاص یافت و شخصیت‌ها و مفاهیم مرتبط با این واقعه مورد توجه قرار گرفت. در همین راستا، آقای دکتر سنگری کتابی را با محوریت زیارت ناحیه مقدسه تهیه کردند که مبنای شکل‌گیری این اثر قرار گرفت. هدف از انتشار این کتاب، فراهم کردن پیش‌زمینه‌ای برای شاعران سراسر کشور بود تا با مطالعه آن بتوانند آثار خود را متناسب با موضوع شب شعر عاشورا ارائه کنند.

در ادامه افشین اعلا شاعر نیز در این مراسم با اشاره به سابقه برگزاری شب شعر عاشورا گفت: شب شعر عاشورا صرفاً یک مراسم آیینی سالانه نیست، بلکه جریانی فرهنگی و اثرگذار است که طی چهار دهه گذشته نسل‌های متعددی از شاعران و هنرمندان اهل‌بیت(ع) را پرورش داده است. وقتی نام آقایان سنگری و فرهنگ مطرح شد، با اشتیاق در این مراسم حضور پیدا کردم تا از این محفل نورانی بهره‌مند شوم.

اعلا در پایان سخنان خود به نقش محمدرضا سنگری در ادبیات عاشورایی اشاره کرد و افزود: دکتر سنگری از چهره‌های ماندگار و اثرگذار شب شعر عاشورا هستند که تقریباً در تمام دوره‌های این رویداد حضور داشته‌اند و همواره با طرح مضامین نو، عمیق و متناسب با نیاز روز، به شاعران اهل‌بیت(ع) الهام داده‌اند. اشراف دکتر سنگری بر ادبیات فارسی و معارف عاشورایی باعث شده است آثار و سخنان ایشان برای شاعران و علاقه‌مندان این حوزه، الهام‌بخش و راهگشا باشد. حتی در انتخاب محورهای موضوعی شب شعر عاشورا نیز نقش و سهم مهمی داشته‌اند. امیدوارم خداوند بر توفیقات این استاد بزرگوار بیفزاید و سایه ایشان بر سر فرهنگ و ادبیات آیینی کشور مستدام باشد.

در ادامه محسن مومنی شریف نویسنده و روزنامه‌نگار با اشاره به جایگاه فرهنگی شب شعر عاشورای شیراز، آن را یکی از مهم‌ترین جریان‌های شعر آیینی کشور در چهار دهه اخیر دانست و تأکید کرد این جریان نقش بزرگی در شکل‌گیری جایگاه امروز شعر عاشورایی داشته است. وی همچنین از نقش استاد محمدرضا سنگری، مرحوم احمد عزیزی و محمدعلی مردانی در تربیت نسل جوان شاعران سخن گفت.

مهدی بوشهریان، مدیرعامل نشر ستاک در ادامه این مراسم، با اشاره به پیشینه خود و تعلق خاطرش به فضای فرهنگی شیراز، شب شعر عاشورا را فراتر از یک محفل ادبی دانست و آن را برنامه‌ای آیینی و معنوی شبیه به هیئت توصیف کرد؛ محفلی که در آن شاعران شعر می‌خوانند و مردم با یاد اهل‌بیت(ع) اشک می‌ریزند. وی از همراهی و حمایت‌های دکتر محمدرضا سنگری در مسیر نگارش و هدایت آثار فرهنگی قدردانی کرد.

همچنین رضا بیات در این مراسم با اشاره به تجربه حضور خود در شب شعر عاشورا، آن را رویدادی تأثیرگذار و فرهنگی دانست و گفت سال‌ها در این برنامه حضور داشته و پس از شنیدن شعرها، با شاعران درباره آثار گفت‌وگو می‌کرده است.

در ادامه این مراسم راویان کتاب صوتی «آن ناگهان» که شامل گویندگانی همچون سودابه آقاجانیان، نسرین اسنجانی، ابوالضل اسفندی، حسین قاسمی ، مسعود اسفینی، آرمان ضیایی‌مهر بودند، درباره نقش‌خوانی خود در این کتاب سخن گفتند.

در پایان این مراسم، از نویسنده کتاب، راویان و تولیدکنندگان کتاب صوتی «آن ناگهان» با حضور معاون صدا، مدیر ایران‌صدا و مدیرکل روابط عمومی صداوسیما قدردانی به عمل آمد.