سینماروزان/روحالله نشیبا: نشست نقد و بررسی فیلم مستند «فلینی هرگز پایان نمییابد» پس از اکران این فیلم با حضور فریدون جیرانی به عنوان کارشناس مهمان، امیر قادری کارشناس نشست و علی زادمهر میزبان عصر روز شنبه ۲۱ مرداد در پردیس سینمایی ملت برگزار شد.
در ادامهی نمایشهای ویژهی فیلمهای هنری و تجربی، این نشست اولین برنامه از سری اولِ «سینما، پرتره» در گروه سینمایی هنروتجربه بود که به تحلیل سینمای ایتالیا، آثار فدریکو فلینی Federico Fellini و تاثیر آن بر سینمای جهان و ایران پرداخته شد.
در ابتدای نشست فریدون جیرانی با بیان اینکه من به عنوان مخاطب به دوره دوم فیلمسازی فلینی برخوردم یعنی از زمان فیلم «زندگی شیرین» گفت: فیلمهای قبل از آن در سینمای ایران نمایش نداشتند و دوبله نشده بودند فیلمی که به شدت قبل از زندگی شیرین بر روی ما تاثیر میگذارد فیلم «جاده» است که آنتونی کویین در آن بازی میکند. هشت و نیم، رم، آمارکورد را هم در سینما و دوبله شده دیدم.
این کارگردان درباره سبک روایی فیلمهای فلینی توضیح داد: آثاری که بعد از «زندگی شیرین» ساخته است روایت ندارند و ضد روایت و همه خرده پیرنگ یا ضد پیرنگ هستند. مثل فیلم «هشت و نیم» که ضد پیرنگ است اما با این حال ما را جذب میکنند و ما عاشق فیلم «رم» یا «ساتیریکون» میشویم. او از جمله کسانی است که فیلمسازیشان هم بر روی سینما و منتقدین تاثیر میگذارد.
جیرانی در ادامه تاکید میکند: تمام زمینه روشنفکری که در این دوران هست زیر سلطه تفکر چپ قرار دارد اما «زندگی شیرین» سعی میکند از زیر یوغ این تفکر خارج شوند. فلینی در مصاحبهای میگوید زندگی واقعی فقط برای من همان زندگی اجتماعی نیست بلکه واقعیت معنوی و واقعیت زندگی هم هست.
این منتقد درباره نزدیکی تحولات و ساختار سینمای ایتالیا با سینمای ایران، معتقد است: سینمای دهه ۶۰ ایتالیا با دهه ۴۰ ما تطبیق بسیار خوبی پیدا میکند به این معنی که در دهه ۴۰ ما روشنفکری رواج پیدا میکنند و چون ریشه روشنفکری در تفکرات چپ است، سینمای مورد پسند منتقدین میشود سینمای اروپا! به همین دلیل گدار و فلینی مطرح میشوند.
او افزود: در دورهای یک تفکر چپ وجود دارد که سینمای همه دنیا را تحت تاثیر خود قرار میدهد و نمیتوانی فیلمسازی پیدا کنی که در آثارش از این تفکر نیامده باشد. اما از زمان فروپاشی شوروی این تفکر کمرنگ میشود.
این کارگردان با اشاره به تاثیرات تفکر چپ در آثار هنرمندان ایرانی همچون کیارستمی و مهرجویی بیان کرد: کیارستمی اولین فیلمسازی است که از قید این تفکر رها میشود. به طور مثال در فیلم «کلوزاپ» این اتفاق رخ میدهد. او در دهه ۸۰ از این تفکر رها میشود و حتی خودش هم این را میگوید مهرجویی هم در فیلم «هامون» این شرایط برایش رخ میدهد و معتقد است رهایی از تفکر چپ مهمترین اتفاق زندگیاش بود.
در بخش دیگر نشست، امیر قادری کارشناس و مجری این رویداد، درباره ساخت مستندهای پرتره گفت: مستند پرتره به دلیل گسترش یوتیوب و شیوههای نوین نمایش فیلم در سالهای اخیر بسیار زیاد شده است.
این کارشناس سپس درباره فدریکو فلینی Federico Fellini فیلمنامهنویس و کارگردان ایتالیایی توضیح داد: فلینی در یکی از مصاحبههایش میگوید زندگی انگار از قبل چیده شده است و من مانند قطار و فیلمهایم ایستگاههای آن بودند. من در آن لحظات باید پیاده میشدم و میوه را برمیداشتم و گویی مختار نبودم. او همچنین میگوید که هنر من این است که پذیرا باشم.
قادری درباره بهترین اثر و اوج دوران حرفهای و هنری فلینی بیان کرد: بهترین دوران فلینی برای من دورهای است که «ولگردها» و «جاده» را ساخت و اگر بخواهم یک فیلم را از بین تمام آثارش انتخاب کنم فیلم «ولگردها» است.
او در ادامه افزود: نکته دیگر در ساخت فیلمهای او این است که اگر آثار او را ببینید در ابتدا فکر میکنید کارگردان یک بالماسکه ساخته است اما در پشت صحنه تمام حرکات را فلینی به بازیگران میگوید و در لحظه لحظه آنها را روایت میکند. به ماستریونی بازیگر فیلمهای او میگویند فلینی جلوی دوربین! بدین معنا که او کسی است که از خودش میگذرد و آدم کارگردان میشوند.
قادری با اشاره به تغییرات و تحولاتی که در دهه 60 میلادی در جهان سینما و هنر و همچنین سیاست و دنیا رخ داد، بیان میکند: در دهه ۶۰ در دنیا اتفاقات مهمی افتاد و در سینما باعث شد مفهومی به نام «کارگردان ستاره» داشته باشیم که پیش از آن چیزی به این مضمون نداشتیم و حتی هیچکاک را هم به عنوان یک صنعتگر میشناختند. اما از آن زمان حتی اسم فلینی همراه با نام فیلمهایش میآمد. از دیگر اتفاقاتی که در این دوران افتاد پول زیادی وارد سینما شد و از طرف دیگر مردم برای دیدن فیلمها باید مبلغی پرداخت میکردند. همین موضوع تغییرات محسوسی را در فیلمسازی رقم زد.
او همچنین معتقد است سینمای ایران از سینمای ایتالیا تاثیر گرفته است. از همین رو بیان میکند: سینمای ایران تحت تاثیر فیلمهای تجاری ایتالیایی بوده است. اما چون سینمای ایتالیا اعتبار سینمای آمریکا را نداشته است هیچ وقت مستقیم به آن اشاره نشده است.
او در پایان صحبتهای خود درباره فدریکو فلینی Federico Fellini بیان میکند: فلینی انگار چند فیلمساز است در یک فیلمساز، او فیلمسازی است که به شدت به خودانگیختگی اعتقاد دارد و در عین حال بازیگران او را مانند دیکتاتوری در سر صحنه میدانند. او فیلمنامه را هم بدون توضیح به بازیگران میداده و حتی خودش میگوید بازیگران برای من مانند عروسکهایی سر صحنه هستند.
این رویداد، به نمایش مستندهای جذاب و دیدنی دربارهی سینماگران بزرگ تاریخ سینما اختصاص دارد و تا پنجشنبه از ساعت ۱۹ این مستندها به نمایش در خواهند آمد. پس از نمایش فیلم، نشست نقد و بررسی اثر، در کنارِ گفتوگو دربارهی چهرهی سینمایی مورد بحث برگزار میشود.
در این رویداد فیلمهای مستندِ کمیابِ «فیلنی هرگز پایان نمییابد» به کارگردانی یوجینو کاپوچو، مستند «جانگو و جانگو – سرجو کوربوچی» به کارگردانی لوکا رنا، مستند «روح پیتر سلرز» به کارگردانی پیتر مداک، مستند «لینچ- اوز» به کارگردانی الکساندر او فیلیپ، مستند «فورمن در برابر فورمن» به کارگردانی هلنا ترشتیکوا و یاکوب هینا و مستند «چشمان اورسن ولز» به کارگردانی مارک کوزینز با زیرنویس فارسی، به نمایش در میآیند.
فریدون جیرانی، بهروز افخمی، احمد الستی، فرزاد موتمن و علیرضا رئیسیان به عنوان کارشناسان مهمان در این نشستها حضور خواهند یافت.
این رویداد توسط گروه سینمایی هنر و تجربه و با همکاری مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، جشنواره سینماحقیقت، وبسایتِ کافه سینما و پردیس سینمایی ملت برگزار میشود.
