سینماروزان: آیین گرامیداشت روز شعر و ادب فارسی و اعلام برنامههای نکوداشت استادان خراسان و بخش هنری جایزه «آینهدار دوران»، با هدف بررسی رابطه بینارشتهای شعر و تصویر، در اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
آیین گرامیداشت روز شعر و ادب فارسی و اعلام برنامههای نکوداشت استادان خراسان و بخش هنری جایزه «آینهدار دوران»، ظهر روز یکشنبه، ۲۹ شهریورماه، با حضور احسان شکراللهی، مدیر اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، جمشید حقیقتشناس، مدیر هنری خانه هنرمندان ایران، هومن یوسفدهی، مدیرکل کتابهای خطی و نادر سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و سیدعباس دعایی، دبیر رویدادهای «آینهدار دوران»، در اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.
سیدعباس دعایی، دبیر رویدادهای «آینهدار دوران»، در ابتدای این برنامه درباره رویدادهای این جایزه گفت: همزمان با روز شعر و ادب فارسی، قصد داریم برنامهها و نکوداشت های جدید جایزه «آینهدار دوران» را اعلام کنیم. امسال به دلیل اینکه صدمین سال ادیب اول نیشابور، عبدالجواد نیشابوری، را داشتیم، بزرگان و فرهیختگان خراسان را مدنظر قرار دادیم. هدف «آینهدار دوران»، معرفی بزرگان و فرهیختگان کشور به زبان هنر است و در هر دوره برای تجلیل از یکی از فرهیختگان برنامهریزی میکند. بنابراین در این دوره، بزرگان دیار خراسان مدنظر قرار گرفتند.
دعایی ادامه داد: هدف ما این بود که همزمان با صدسالگی ادیب اول نیشابور، فراخوان تصویرگری «اگر میشد صدا را دید» را آغاز کنیم؛ جایزهای که هنرمندان در آن، آثار یک ادیب فرهیخته را به زبان هنر معرفی میکنند. در دوره قبل، این جایزه با موضوع تصویرگری آثار مکتوب محمدابراهیم باستانی پاریزی با عنوان «تاصدسالگی» و با همکاری خانه هنرمندان ایران برگزار شد. امسال قصد کردیم با اجازه استاد محمدرضا شفیعی کدکنی، اشعار استاد را برای تصویرگری در نظر بگیریم. از آنجا که زادروز استاد کدکنی و استاد محمدرضا شجریان در مهرماه است، آیینی با نام «آیین مهرماه» شکل گرفت تا اشعاری که استاد کدکنی سروده و استاد شجریان خواندهاند، به وسیله هنر خوشنویسی و نقاشیخط نیز در کنار این بخش به انجام شود. این برنامه با عنوان «بر خطِ آواز»، رویداد خلق همزمان نقاشیخط از اشعار استاد شفیعی کدکنی در آثار استاد شجریان، از ساعت ۱۶ تا ۱۸ روز چهارشنبه، اول مهرماه سال جاری، در محوطه مجسمه فردوسی جنب موزه کتاب و میراث مکتوب و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار خواهد شد و آثار برگزیده، ۱۷ مهر ماه در موزه خوشنویسی ایران زیرنظر سازمان زیباسازی شهر تهران با همراهی خانه موسیقی ایران به نمایش درمیآیند.
دعایی با اشاره به برنامههای پیشرو اظهار کرد: بعد از برنامه «آیین مهرماه» و تا زادروز حکیم ابوالقاسم فردوسی، نمایشگاهی از آثار مرتبط با اشعار فردوسی در خانه هنرمندان ایران برگزار خواهد شد که جمشید حقیقتشناس، مدیر هنری خانه هنرمندان ایران، و دکتر محسن زارع پیشکسوت مدیریت فرهنگی هنری، مدیریت آن را بر عهده دارند.
دعایی در پایان درباره رویداد «اگر میشد صدا را دید» گفت: این عنوان نام یکی از اشعار استاد کدکنی است که استاد شجریان نیز براساس آن قطعهای خواندهاند؛ دبیر هنری آن با کمال طباطبایی است، کیانوش غریبپور مدیریت و مشاوره این برنامه را پذیرفتهاند و ریاست افتخاری جایزه با استاد علی اکبر صادقی است. «آینهدار دوران» این جایزه را با همکاری خانه هنرمندان و انجمن تصویرگران ایران آغاز کرده است. آخرین مهلت ارسال آثار اول مهرماه است و ۱۷ مهرماه نیز نمایشگاه آثار برگزیده را در یک گالری معتبر با همکاری سازمان زیباسازی شهر تهران، برگزار خواهیم کرد.
سیدعباس دعایی، دبیر رویدادهای «آینهدار دوران»، سپس از احسان شکراللهی، مدیر اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، جمشید حقیقتشناس، مدیر هنری خانه هنرمندان ایران و هومن یوسفدهی، مدیرکل کتابهای خطی و نادر سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران دعوت کرد تا پشت تریبون قرار بگیرند.
احسان شکراللهی، مدیر اندیشگاه سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در سخنان ابتدایی، با ابراز خرسندی از میزبانی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران از برنامههای متنوع فرهنگی، هنری و ادبی عنوان کرد: سلامی چو دامان پاک کتاب. امروز، روز شعر و ادب فارسی را به طور ویژه تبریک عرض میکنم، در ادامه، آفرین به برگزارکنندگان و حامیان سلسله برنامههای «آینهدار دوران» میگویم که پویا هستند که این برنامهها باکیفیت برگزار شود.شکراللهی، ادبیات فارسی را مهمترین دستاورد ایرانیها نامید و گفت: میخواهم به اهمیت ادبیات فارسی در این هزاره اشاره کنم و شاید به اذعان بسیاری از صاحبنظران، مهمترین دستاورد ایرانی در این هزاره باشد و اگرچه دستاوردهای گوناگونی داشتهایم که از جمله آنها میتوان به غذاهای فوقالعاده ایرانی، قالی ایرانی با جایگاه خاص خودش و قنات، از شاهکارهای سازههای آبی دنیا، اشاره کرد، اما غذای روح ایرانی که ادبیات فارسی است، از نظر من، مهمترین دستاورد ایرانیهاست. این فقط نظر من نیست و نظر دیگر ایرانشناسان، اعم از داخلی و خارجی، است.
وی افزود: ویژگی خاص ایران در طول تاریخ به عنوان قلب زمین آن دوران، این خاصیت را داشته که در معرض باورها، دیدگاهها و ادیان مختلف بوده است. ایرانیان و بهویژه ادیبان ایرانزمین، این هوشمندی را داشتهاند که در زمانه خودشان، آینهدار دوران باشند و ماحصل آموزههای اخلاقی، عرفانی و ارزشهای انسانی نهفته در ادیان مختلف را در شعر فارسی بگنجانند؛ اینگونه شعر فارسی، قدر مشترک بسیاری از ارزشهای موجود از جهان دیروز تا امروز بوده و هست. اگر ما بخواهیم چهره درست و دقیقی از ایران برای دنیا ترسیم کنیم، چارهای نداریم جز اینکه از ابزار ادبیات، بیشترین و بهترین بهره را ببریم.
در ادامه، او خاطرنشان کرد: نکتهای که هست، این است که ادبیات فارسی، اقیانوس است و آنقدر حجم وسیعی دارد که انتقال این حجم از داده به مردم دنیا، امر دشواری است. اگر هم شدنی باشد، شاید آن بهرهمندی را نبینیم. بنابراین هوشمندانهتر این است که آن اندیشههای اصلی که در لابهلای این متون عمیق بزرگان ادبیات فارسی است و پیامی جهانی دارد را انتخاب کنیم.
وی سخنانش را اینگونه به پایان برد: علاوه بر این ویژگیهای محتوایی، باید خاصیت کوتاه بودن، داشتن معنای عمیق در عین سادگی، قابل فهم بودن و وابستگی نداشتن به ابیات پیشین و پسین، قابلیت ترجمهپذیری فراوان، قابلیت تصویرسازی و تخیلپذیر بودن آثار انتخابشده برای تبدیل به اثر هنری شدن، ماندگاری و قابلیت نقد شدن را هم داشته باشند. در انتها، بتوانند پیوند میان زیبایی ادبی و معنا ایجاد کنند، به صورتی که صورت و محتوا با هم ارتباط داشته باشند. همچنین، بتوانند در قالبهای مختلف از پوستر، عکس، تابلوی خوشنویسی، موسیقی و فضای مجازی ارائه شوند و قابلیت ارتباط گرفتن با نسل جوان را داشته باشند و فقط خورند و پسند پیران یا افراد باتجربه نباشند.
با پایان سخنان شکراللهی، جمشید حقیقتشناس، مدیر هنری خانه هنرمندان ایران، پشت تریبون قرار گرفت و پروسه دوساله فعالیت جایزه «آینهدار دوران» را خوب و درخشان ارزیابی کرد و گفت: هیچی در جهان نمیتواند ماندگار شود بدون اینکه در آن از زبان هنر استفاده نشده باشد. در واقع، همه ما میتوانیم کاری را انجام بدهیم و سیاستهایی را اعمال کنیم، ولی اگر آن سیاست با زبان هنر صورت نگیرد، گذرا و موقتی خواهد بود. فعالیتی که آقای دعایی در حوزه ارتباط بین فرهنگ و تصویر یا ارتباط بین زبان و تصویر یا ارتباط بین آن چیزی که فکر میکنیم و نشان دادن آنچه که فکر میکنیم، پروسه خوب و درخشانی است که به مرور و با گذر زمان دارد بهتر میشود.
او افزود: به نظر میرسد که اگر کمک کنیم نسل جدید ورود کند به اینکه نترسد، حرف بزند، اشتباه کند و از چیزهایی که انجام میدهد، درس بگیرد، نسل منحصربهفردی به دست خواهد آمد. فکر میکنم آقای دعایی با برنامههایی که دارند برگزار میکنند، دارند کمک میکنند که هنرمندان وارد این عرصه بشوند و کاتالوگهایی که از طریق ایشان منتشر میشود، کمک میکند این راه باز بماند. استفاده او از انجمنهای تخصصی بسیار میتواند کمک کند. دنبال استفاده از آرشیو موجود نیستند، بلکه دنبال ساخت چیزهایی هستند که میتواند به وجود بیاید و جای آن در دوره معاصر خالی است، تحسینبرانگیز است و من هر کمکی از توانم بربیاید، انجام خواهم داد.
حقیقتشناس در سخنان پایانی، برنامه «آیین هنر» را بدینگونه شرح داد: برنامهای که به مناسبت زادروز فردوسی در خانه هنرمندان ایران برگزار خواهد شد، برنامهای به اسم «آیین هنر» است و موضوع ما در این برنامه، رشتههای هنری مثل نقاشی یا معماری یا شعر نیست، بلکه داریم از همه رشتههای هنری که قابلیت انتقال چیزی را در این زمینه دارند، دعوت میکنیم و قرار نیست در این نمایشگاه، داستانهای شاهنامه تصویرسازی شود. این نمایشگاه با این مفهوم شروع شده است که اگر شما که عکاس هستید، جای فردوسی بودید، چه عکسی میگرفتید؟ اگر جای فردوسی بودید، چگونه نقاشی میکردید؟ اگر جای فردوسی بودید، چه مجسمهای میساختید؟ اگر جای فردوسی بودید، چه شعری میگفتید؟ این به آنها کمک میکند تا با فردوسی آشنا شوند، کتاب او را بخوانند و یک بازنگری دوباره به کاری که خودشان دارند میکنند داشته باشند و این دریچه جدیدی را برای آنهاباز میکند برای اینکه آن جایگاه دوباره از طریق آدمهای جدید به وجود بیاید. امیدوارم با این نگاه، نمایشگاه خوبی برگزار شود و میزبان خوبی برای علاقهمندان در خانه هنرمندان ایران در دیماه سال جاری باشیم.
هومن یوسفدهی، مدیرکل کتابهای خطی و نادر سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، گفت: نفس برگزاری چنین برنامههایی ارزشمند است، بهویژه که در دورانی به سر میبریم که جامعه و مردم ما در شرایط دشوار و سختی به سر میبرند و ما هر اقدام و فعالیتی کنیم که موجب تقویت روحیه مردم و تزریق شادی و نشاط به جامعه شود، اقدامی ارزشمند است؛ بنابراین برگزاری این برنامهها، امری مؤثر و مفید است.
او افزود: در صحبتها به موضوع خوشنویسی اشاره شد و باید عرض کنم که استاد شجریان، خودشان استاد خوشنویسی بودند و نزد استادان بزرگ زمانشان، مثل استاد سیدحسن و سیدحسین میرخانی، تلمذ کرده بودند، بهطوری که آثاری از ایشان در موزه خوشنویسی ایران موجود است و میتوان آن را هم برای علاقهمندان در همان مراسم به نمایش گذاشت. متأسفانه، به دلیل شرایط یا خصوصیات، بزرگان ما زیاد اهل خودنمایی نیستند. مثلاً استاد کدکنی به طور معمول در مراسمی شرکت نمیکند یا اجازه برگزاری بزرگداشت برای ایشان را نمیدهند، در نتیجه از این محافل اجتناب میکنند؛ هرچند این دلیل نمیشود که جامعه و مدیران فرهنگی، وظیفه خودشان را انجام ندهند.
یوسفدهی در سخنان پایانی، با تقدیر از اقدام سازمان زیباسازی شهر تهران در تجلیل از مقام استاد محمدرضا شفیعی کدکنی، از ادامه این اقدامات حمایت کرد و گفت: تازگی، سازمان زیباسازی شهر تهران، تصویر زیبایی از استاد کدکنی را به همراه شاگردان، با شعری از ایشان در پسزمینه عکس، در سطح شهر اکران کردند که اقدام بسیار پسندیده و قابل تحسینی است و باید امیدوار بود که این اقدام برای دیگر استادان و بزرگان ما انجام شود، چون مردم ما، جوانان ما و جامعه ما نیاز به الگو دارند و نیاز دارند بدانند که در چه عصری و در کنار چه بزرگانی زندگی میکنند. وقتی این بزرگان را بشناسند و جایگاه آنان را بدانند، خواهند کوشید پا جای پای آنها بگذارند و به همان راهی بروند که آنها رفتهاند. این امر، ثمرات بسیار خوبی برای جامعه دارد؛ از این رو اصلاً نباید در این مسیر دلسرد و ناامید شد، چون این نوع فعالیتها، دشواریهای خودش را دارد. از نظر من، حصول نتیجه موجب رفع خستگی خواهد شد و روحیه خوب را به برگزارکنندگان خواهد داد. در نهایت، امیدوارم این برنامه به شکل عالی و همهگیر برگزار شود.
پایان جلسه با شعرخوانی مهمانان این نشست همراه شد.
عکس: مرجان جدی
